Bir pazar yerinin ürünü vitrinde değil, para akışındadır. Alıcı ödediği paranın güvende olduğunu, satıcı hakedişini zamanında ve eksiksiz alacağını, platform da komisyonunun doğru ayrıldığını bilmek ister. Bu üç tarafın güveni, ödeme altyapısının ne kadar doğru kurgulandığına bağlıdır.
Bu rehberde pazar yeri ödeme altyapısı kurarken verilmesi gereken kararları; 3.500’den fazla içerik üreticisinin çalıştığı Contentia içerik pazar yeri ve PayeCards finans platformu projelerimizdeki deneyimle adım adım anlatıyoruz.
Pazar yerinde para akışı neden farklıdır?
Klasik bir e-ticaret sitesinde para alıcıdan satıcıya gider. Pazar yerinde ise araya üçüncü bir taraf, yani platform girer. Tek bir sepette birden fazla satıcının ürünü olabilir; her satıcının komisyon oranı farklı olabilir; iade ve iptaller hem satıcının hem platformun payını etkiler. Bu yüzden pazar yerlerinde ödeme, basit bir tahsilat değil, kuruşu kuruşuna izlenmesi gereken bir dağıtım sürecidir.
Ödeme hizmeti ve lisans konusu
Türkiye’de başkası adına para toplamak ve dağıtmak, 6493 sayılı Kanun kapsamında bir ödeme hizmeti sayılır. Ödeme kuruluşlarının lisanslanması ve denetimi, 1 Ocak 2020’den bu yana Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından yapılır; yetkili kuruluşların listesi de TCMB’nin internet sitesinde yayımlanır.
Bu nedenle pazar yerlerinin büyük çoğunluğu kendi lisansını almak yerine, TCMB lisanslı bir ödeme kuruluşunun pazar yeri çözümünü kullanır. Bu modelde para, lisanslı kuruluşun güvencesinde tutulur; platform ise kimin ne kadar alacağını yazılım üzerinden yönetir. Yazılımınızın birden fazla ödeme kuruluşuyla çalışabilmesi, ileride kuruluş değiştirmek istediğinizde sizi zor durumda bırakmaz.
Bu yazı hukuki görüş değildir. İş modelinizin lisans gerektirip gerektirmediğini mutlaka bir hukuk danışmanıyla değerlendirin.
Güvenli emanet (havuz) ödeme modeli nasıl çalışır?
Emanet modelinde alıcının ödediği para hemen satıcıya gitmez; işlem tamamlanana kadar güvenli bir havuzda bekler. Tipik akış şöyledir:
- 1Alıcı siparişi verir ve ödemeyi yapar; para lisanslı ödeme kuruluşunun havuzuna alınır.
- 2Satıcı ürünü gönderir veya hizmeti teslim eder.
- 3Alıcı teslimatı onaylar ya da belirlenen onay süresi dolar.
- 4Sistem komisyonu ayırır; satıcının payını hakedişine, platformun payını gelir hesabına aktarır.
- 5Aynı anda ilgili faturalar otomatik kesilir.
Contentia projesinde bu akış sayesinde elden havale ve ödeme itirazı riski ortadan kalktı; video onaylandığı anda %90 üretici, %10 platform payı otomatik ayrılıyor.
Komisyon ve hakediş hesabı: kuruş hassasiyeti
Binlerce işlemde yapılan küçük yuvarlama hataları ay sonunda büyük farklara dönüşür. Bu yüzden her para hareketinin iki tarafının da kaydedildiği çift kayıtlı muhasebe defteri yaklaşımı kullanılmalıdır: bir hesaptan çıkan her kuruş, başka bir hesaba giriş olarak görünür ve toplam her zaman sıfırlanır. Böylece bakiye çakışmaları önlenir ve her an mutabakat yapılabilir.
Satıcıya göre değişen komisyon oranları, kampanya dönemlerindeki özel oranlar ve kategori bazlı komisyonlar da yazılımda kural olarak tanımlanmalı; elle hesaplanmamalıdır.
İade, iptal ve itiraz süreçleri
İade, pazar yeri ödeme altyapısının en çok ihmal edilen parçasıdır. Ürün iade edildiğinde alıcıya ödeme geri dönmeli, satıcının hakedişinden düşülmeli ve platformun komisyonu da düzeltilmelidir. Hakediş satıcıya çoktan aktarılmışsa, tutarın satıcının sonraki hakedişlerinden mahsup edilmesi gerekir. Bu kuralların baştan yazılımda tanımlanması, muhasebe ekibinin her iadede manuel düzeltme yapmasını önler.
e-Fatura ve e-Arşiv: kim kime fatura keser?
Pazar yerinde genellikle iki ayrı fatura akışı vardır: satıcı ürün veya hizmet için alıcıya fatura keser; platform ise aldığı komisyon için satıcıya fatura keser. Bu faturaların işlem tamamlandığı anda bir e-Fatura entegratörü üzerinden otomatik kesilmesi hem mevzuata uyumu sağlar hem de ay sonu yükünü ortadan kaldırır. Contentia’da faturalar işlem tamamlandığında otomatik kesiliyor.
Satıcı kaydı ve doğrulama
Pazar yerinde para dağıtılabilmesi için her satıcının ödeme kuruluşunda doğrulanmış bir alt hesabının olması gerekir. Satıcının kimlik veya şirket bilgileri, vergi numarası ve IBAN’ı, çalıştığınız ödeme kuruluşunun kurallarına göre doğrulanır. Bu adım ne kadar akıcı tasarlanırsa satıcılar platforma o kadar hızlı katılır.
- Satıcı başvurusunda istenen bilgileri tek ekranda ve sade bir dille toplayın.
- Eksik veya hatalı bilgide satıcıya neyin eksik olduğunu açıkça söyleyin.
- Doğrulama tamamlanmadan satıcının satış yapmasına izin vermeyin veya hakedişini bekletin.
- IBAN değişikliği gibi kritik işlemleri ek doğrulamaya bağlayın.
Raporlama ve mutabakat
Muhasebe ekibinin her ay sorduğu soru aynıdır: ödeme kuruluşunun hesabındaki para ile sistemdeki kayıtlar birbirini tutuyor mu? Bu sorunun cevabı günlük otomatik mutabakatla verilmelidir. Sistem her gün ödeme kuruluşunun raporunu kendi defteriyle karşılaştırır ve fark varsa hangi işlemde olduğunu gösterir.
Satıcılar için de şeffaflık önemlidir. Her satıcı kendi panelinde hangi siparişten ne kadar kazandığını, ne kadar komisyon kesildiğini ve hakedişinin ne zaman aktarılacağını görebilmelidir. Bu görünürlük, destek ekibine gelen soruların büyük kısmını ortadan kaldırır.
Güvenlik: kart bilgisini tutmayın
- Kart bilgileri platformun sunucularında tutulmamalı; ödeme, lisanslı kuruluşun güvenli ödeme sayfası veya kart saklama hizmeti üzerinden alınmalıdır.
- 3D Secure doğrulaması kullanılmalıdır.
- Yönetim panelinde her kullanıcı yalnızca yetkisi dahilindeki işlemleri görmeli ve yapabilmelidir.
- Her para hareketi için kimin, ne zaman, ne yaptığı değiştirilemez bir işlem kaydında tutulmalıdır.
Pazar yeri ödemelerinde sık yapılan hatalar
- Komisyonu yalnızca ilk satışta hesaplayıp iadede düzeltmeyi unutmak
- Tutarları ondalıklı sayılarla hesaplayıp kuruş farkları biriktirmek
- Faturaları ay sonunda topluca kesmeye çalışmak
- Tek bir ödeme kuruluşuna yazılım düzeyinde sıkı sıkıya bağlanmak
- Satıcıya hakediş durumunu göstermemek ve destek yükünü artırmak
Yoğun dönemlerde ayakta kalmak
Kampanya günlerinde ve piyasa hareketliliğinde işlem sayısı birkaç katına çıkar. Bu dönemlerde yavaşlayan ekran, kullanıcının ödeme düğmesine tekrar basmasına ve çift işleme yol açar. Ödeme altyapısını tasarlarken bugünkü hacme değil, iki yıl sonraki en yoğun güne göre plan yapın.
Bu konularda nasıl çalıştığımızı pazar yeri yazılımı hizmetimizde ve fintech yazılım çözümlerimizde ayrıntılı olarak bulabilirsiniz.
Pazar yerinizin ödeme akışını birlikte kurgulayalım
İş modelinizi, komisyon yapınızı ve çalışmak istediğiniz ödeme kuruluşunu anlatın; size uygun para akışını ve fatura senaryosunu sizinle paylaşalım.