Elektrikli araç şarj ağı kurmak isteyen bir işletme için en kalıcı karar, istasyon markasından çok yönetim yazılımıdır. İstasyonlar zamanla yenilenir; ama tahsilat, faturalama, mevzuat bildirimleri, bayi ilişkileri ve sürücü deneyimi yıllarca aynı yazılımın üzerinde döner. Yanlış seçilen bir yazılım; markaya bağımlılık, her ay büyüyen kira faturası ve elle yapılan bildirimler olarak geri döner.
Bu rehberde şarj istasyonu yazılımı nasıl seçilir sorusunu, 81 ilde 1.400’den fazla soketi yöneten Magicline şarj ağı projemizde karşılaştığımız gerçek sorunlar üzerinden 7 kritere ayırıyoruz.
Şarj istasyonu yazılımı ne işe yarar?
Şarj istasyonu yönetim yazılımı, sahadaki tüm istasyonları tek merkezden izleyen ve yöneten sistemdir. Sektörde kısaca CSMS (şarj istasyonu yönetim sistemi) olarak da anılır. İyi bir sistem şu işleri tek ekranda toplar:
- İstasyonların ve soketlerin anlık durumunu (boş, dolu, arızalı) izlemek
- Şarjı uzaktan başlatmak, durdurmak ve arızaları teşhis etmek
- Sürücünün uygulama veya kartla ödeme yapmasını ve faturalamayı yönetmek
- Mevzuatın gerektirdiği bildirimleri zamanında ve doğru yapmak
- İşletmeci, bayi, AVM ve otel gibi ortakların gelir paylaşımını hesaplamak
1. Cihaz markasından bağımsızlık ve OCPP desteği
İstasyonlar ile yönetim yazılımı arasındaki haberleşme için dünya genelinde kullanılan açık standart OCPP’dir (Open Charge Point Protocol). Bu protokol Open Charge Alliance tarafından geliştirilir ve lisans ücreti olmadan kullanılabilir. Sahada en yaygın sürüm 2015’te yayımlanan OCPP 1.6J’dir. Daha yeni olan OCPP 2.0.1 ise cihaz yönetimi ve güvenlik tarafında önemli iyileştirmeler getirir ve 2024’te IEC 63584 adıyla uluslararası standart olarak kabul edilmiştir.
Dikkat edilmesi gereken nokta, 2.0.1 sürümünün 1.6 ile geriye dönük uyumlu olmamasıdır. Bu yüzden seçeceğiniz yazılım her iki sürümü de desteklemeli ve farklı markaların istasyonlarını aynı panelde yönetebilmelidir. Tek bir üreticinin kapalı sistemine bağlanmak, ileride daha uygun bir istasyon almak istediğinizde elinizi kolunuzu bağlar.
2. EPDK mevzuatına uyum ve otomatik bildirimler
Türkiye’de şarj hizmeti, 2 Nisan 2022’de yürürlüğe giren Şarj Hizmeti Yönetmeliği ile düzenlenir. Şarj ağı işletmeciliği EPDK’dan alınan lisansla yapılır. Lisans sahipleri uyguladıkları hizmet bedellerini EPDK’ya bildirmek ve ağlarındaki istasyonların bilgilerini güncel, doğru ve eksiksiz olarak EPDK sistemine iletmekle yükümlüdür. EPDK bu aktarım için bir web servisi ve kullanım kılavuzu da yayımlamıştır.
Yönetmelik yayımlandığından beri değişikliklere uğradı; ortak kullanım (roaming) gibi konularda yeni hükümler geldi. Bu yüzden yazılımın bugünkü kurallara uyması yetmez, kurallar değiştiğinde hızla güncellenebilmesi de gerekir. Kaynak koduna sahip olmadığınız bir yazılımda bu güncellemeyi tedarikçinin takvimine bağlı olarak beklersiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Lisans ve yükümlülüklerin güncel hâli için EPDK’nın mevzuat sayfasını ve hukuk danışmanınızın görüşünü esas alın.
3. Akıllı güç yönetimi (trafo koruması)
Bir otoparka birden fazla istasyon kurduğunuzda, araçların hepsi aynı anda tam güçle şarj olmaya çalışırsa binanın elektrik kapasitesi aşılabilir. Akıllı güç yönetimi, mevcut kapasiteyi o anda şarj olan araçlar arasında otomatik olarak paylaştırır. Böylece sigorta atması önlenir ve çoğu durumda pahalı bir trafo büyütme yatırımına gerek kalmaz.
Yazılımı seçerken bu özelliğin yalnızca tek istasyon içinde değil, aynı bina veya alandaki tüm istasyonlar arasında çalışıp çalışmadığını mutlaka sorun.
4. Ödeme ve e-Fatura otomasyonu
Sürücü şikâyetlerinin büyük kısmı ödemeden kaynaklanır: karttan fazla çekim, geciken iade, eksik fatura. Doğru kurgulanmış bir sistem şarj başlamadan önce karttan ön provizyon alır, şarj bittiğinde yalnızca harcanan tutarı çeker ve faturayı otomatik keser. Magicline projesinde e-Fatura şarj işlemi bittiğinde otomatik kesiliyor; ay sonunda biriken fatura yükü ortadan kalkıyor.
5. Sürücü uygulaması ve kullanım kolaylığı
Sürücünün gözünde şarj ağınız, telefonundaki uygulamadan ibarettir. İyi bir uygulamada sürücü en yakın boş istasyonu haritada görür, QR kodu okutarak saniyeler içinde şarjı başlatır, şarjın ilerleyişini takip eder ve faturasına uygulamadan ulaşır. iOS ve Android uygulamalarının yönetim yazılımıyla aynı ekip tarafından geliştirilmesi, iki taraf arasındaki uyumsuzlukları baştan önler.
6. Çok kullanıcılı yapı ve hakediş yönetimi
Şarj ağları çoğunlukla ortaklıklarla büyür: istasyonlar AVM’lere, otellere, akaryakıt istasyonlarına veya bayilere kurulur. Her ortağın yalnızca kendi istasyonlarını, gelirini ve hakedişini görmesi; ana işletmecinin ise tüm ağı tek panelden izlemesi gerekir. Gelir paylaşımının elle Excel’de hesaplanması hem zaman kaybıdır hem de anlaşmazlık kaynağıdır. Seçeceğiniz yazılım bu paylaşımı otomatik yapmalı ve her ortağa kendi raporunu sunmalıdır.
7. Maliyet modeli ve kaynak kod sahipliği
Hazır yazılımların önemli bir kısmı soket başına aylık kira modeliyle çalışır. Başta küçük görünen bu tutar, ağ büyüdükçe her ay artan sabit bir gidere dönüşür. Ayrıca veriler ve yazılımın geleceği tedarikçinin kararlarına bağlı kalır.
Alternatif olarak, kaynak kodu size ait olan bir sistem kurdurabilirsiniz. Bu modelde soket kirası ödemezsiniz, verilerinizin sahibi olursunuz ve sistemi istediğiniz ekiple geliştirmeye devam edebilirsiniz. Karar verirken yalnızca ilk yılın maliyetine değil, ağınızın beş yıl sonraki büyüklüğüne göre hesap yapın.
Şarj ağı kurarken sık yapılan hatalar
Sahada en çok karşılaştığımız hatalar, yazılım seçiminin istasyon alımından sonraya bırakılmasından kaynaklanıyor. Önce istasyon alınıyor, ardından o istasyonla çalışan bir yazılım aranıyor; sonuçta işletmeci üreticinin sunduğu sınırlı seçeneklere razı olmak zorunda kalıyor.
- İstasyon alımını yazılım kararından önce yapmak ve tek markaya bağlanmak
- Elektrik kapasitesini hesaplamadan çok sayıda hızlı şarj istasyonu kurmak
- Ödeme ve fatura sürecini sonradan eklenecek bir modül gibi görmek
- Ortaklarla gelir paylaşımını yazılı kurallar yerine elle hesaplamak
- Mevzuat bildirimlerini personelin hatırlamasına bırakmak
Bu hataların ortak noktası, yazılımın işin merkezinde değil kenarında düşünülmesidir. Oysa şarj ağında istasyon donanımdır; işletme ise yazılımın içinde yürür.
Yazılım ekibiyle görüşmeden önce hazırlamanız gerekenler
Doğru bir yol haritası için yazılım ekibinin işletmenizi tanıması gerekir. İlk görüşmeye şu bilgilerle gelmeniz süreci ciddi ölçüde hızlandırır:
- Mevcut ve planlanan istasyon sayısı, AC ve DC dağılımı
- Kullandığınız veya almayı düşündüğünüz istasyon markaları ve OCPP sürümleri
- İstasyonların kurulacağı yerlerin elektrik kapasitesi bilgileri
- Ortak modeli: AVM, otel, bayi veya filo müşterileriyle nasıl çalışacağınız
- Tahsilat yöntemi: uygulama, kart, kurumsal sözleşme veya ön ödemeli bakiye
- Lisans durumunuz ve mevcut bildirim süreciniz
Şarj istasyonu yazılımı seçerken kısa kontrol listesi
- 1OCPP 1.6J ve 2.0.1 destekleniyor mu, farklı markalar tek panelde yönetilebiliyor mu?
- 2EPDK bildirimleri otomatik mi, mevzuat değişince ne kadar hızlı güncelleniyor?
- 3Akıllı güç yönetimi aynı alandaki tüm istasyonlar arasında çalışıyor mu?
- 4Kartla ödeme, iade ve e-Fatura süreci otomatik mi?
- 5Sürücü uygulaması aynı ekip tarafından mı geliştiriliyor?
- 6Ortakların hakedişi otomatik hesaplanıyor mu, herkes yalnızca kendi verisini mi görüyor?
- 7Soket başı kira var mı, kaynak kod ve veriler kime ait?
Bu soruların ayrıntılı cevaplarını ve kendi ağınıza uyarlanmış bir yol haritasını görmek isterseniz şarj istasyonu yönetim yazılımı hizmetimizi ve enerji sektörü çözümlerimizi inceleyebilirsiniz.
Şarj ağınız için doğru yazılımı birlikte belirleyelim
İstasyon sayınızı, kullandığınız markaları ve iş modelinizi anlatın; size özel bir yol haritasıyla dönüş yapalım.